De tijd van je leven?

21 dec, 2021

Eenzaamheid. Nu het einde van het jaar nadert in dit pandemisch bestaan, begeeft eenzaamheid zich meer en meer aan de oppervlakte van ons bewustzijn. Maar was zij ooit echt weg?

Eenzaamheid is misschien wel een beetje zoals de cocons hierboven. In verschillende kleuren groen hangen rupsen gewikkeld in zelf geweven zijde aan eenzelfde tak; hun ontwikkeling tot vlinder ontoegankelijk voor elk oog van buitenaf. Een kijkje in de cocons is onmogelijk. Zelfs als je er één vroegtijdig open zou frunniken om een blik te werpen op wat zich daarbinnen afspeelt, zou deze dusdanig verstoord worden dat er niets van over blijft. Bovendien zou je het door jouw bril zien; je zou het plaatsen binnen jouw eigen referentiekader. Met andere woorden: wat zich afspeelt in de cocon, kan alleen door de rups daarbinnen in haar volledigheid ervaren en gezien worden.

De schakeringen van eenzaamheid zijn net zo persoonlijk. Het spectrum van deze grond-emotie is breed en alleen jijzelf, degene die het gevoel ondergaat, weet wat het voor jou inhoudt. Zelfs (misschien wel juist) wanneer iedereen het zegt te herkennen. Eenzaamheid wordt collectief gevoeld, maar kan enkel individueel worden ervaren.

 Lacqesh Letsoin, oktober 2021. Uit een interview met Anja Machielse.

Dit black-out gedicht symboliseert voor mij hoe eenzaamheid kan voelen. Eenmaal ondergesneeuwd lijkt alles soms donker en kan het moeilijk zijn je weg te ontwaren naar wie jij ook alweer was, bent of zal zijn. Wanneer je je eenzaam voelt, zie je soms alleen maar donkere stukjes. Maar tussen die stukjes zitten zoveel verschillende woorden, gevoelens en richtingen. Tussen wat donker is, ligt een verscheidenheid aan taal die op haar beurt weer een wereld schept. Een wereld waarin eenzaamheid aanwezig is, maar deze het verhaal alleen maar bekrachtigt. Steeds meer mensen ontdekken dat ze kunnen voelen: je bent niet alleen.

 

Eenzaamheid is voor mij niet enkel een bijkomstigheid van de pandemie. Ook voordat corona de wereld in haar greep had, was het al volop aanwezig in mijn dagelijks bestaan. Vooral aan het begin van mijn studententijd, een periode waarvan mij altijd was verteld dat deze de leukste en onbezorgdste uit mijn leven zou worden, voelde ik mij eenzaam. Ik voldeed niet aan de maatschappelijke verwachtingen van het leven als student: ik werd weinig uitgenodigd voor feestjes, voelde mij niet verbonden met de mensen in de grote stad en voelde mij vaker dan niet een enorme eigenaardigheid in de ruimte. A space oddity, in de woorden van David Bowie. Ik was zeker niet heel excentriek maar in mijn enorme behoefte aan contact zonderde ik mij, paradoxaal genoeg, steeds verder af van de mensen om mij heen. Ik keek als het ware door een 3D Viewmaster, zo een waar je verschillende schijfjes in kan stoppen met allerhande afbeeldingen om deze vervolgens door twee kijkers tegen het licht te houden en te bewonderen. Op zo’n zelfde manier schakelde ik continu tussen dezelfde beelden: een vicieuze cirkel van zien wat je verwacht te zien, eenzaamheid. Ik bevestigde mijzelf in mijn vervreemding.

Wanneer de maatschappij je een rol aanmeet die jou niet past, is het mogelijk dat je net als ik ondergesneeuwd raakt met een dik pak van alleen-zijn. Vooral dankzij de verwachtingen van het studentenleven is het makkelijk om de schuld, wanneer onbezorgdheid niet lijkt te lukken, bij jezelf te zoeken. Want als het studentenleven voor alle anderen wél de tijd van hun leven lijkt te zijn, waarom dan niet voor jou?

Ik besef mij nu: eenzaamheid zal er altijd zijn. Ook nu ik mijn plek als student in de stad gevonden denk te hebben, overvalt een gevoel van eenzaamheid mij nog steeds. Maar waar ik mij eerst afgezonderd voelde van mensen om mij heen, komt het eenzame gevoel nu voert uit het besef nooit compleet gevat te kunnen worden door een ander. 

Net zoals een cocon, is wat zich binnenin een mens afspeelt voor ieder ander onkenbaar. Misschien is dat wel de meest eenzame positie van allemaal; tussen hoe ik mijzelf zie en hoe ik mij aan anderen kan tonen. Daar ligt een compleet onbekende wereld vervat.

Soms besluit ik een paar stukjes uit de wereld die alleen ik ken, naar buiten te brengen. Daar mag een ander dan een blik op werpen. Als ik ergens trots op ben, bijvoorbeeld, of als ik mij juist heel kwetsbaar voel. Zodra losgelaten uit mijn wereld, weet ik dat dit stukje niet meer alleen van mij zal zijn: het zal onvermijdelijk door een bril van eigen associaties bij de ander terecht komen. Bestaan is misschien alleen mogelijk met zo’n vleugje eenzaamheid, maar in het laten zien van eigen stukjes wereld schuilt de kans op verbinding.

Koolhydraatarm

met Tesse Reversma | Koolhydraatarm is een gedicht dat ik schreef over mijn eigen ervaring met mijn eenzaamheid. Het haakt in op veel thema’s waar ik, in de tijd dat eenzaamheid een groot deel van mijn leven besloeg, veel over nadacht. Het is een voorbeeld van hoe de ervaring van eenzaamheid zich in mijn bestaan voordeed. Het gedicht is hieronder te beluisteren.

Eenzaamheid is tot slot niet iets dat fout is, niet iets dat koste wat kost overwonnen moet worden. Het is veranderlijk; waar het op één moment een gebrek aan sociaal contact kan zijn, kan het op een ander moment voelen als onvermijdelijk in het bestaan als mens. Sommige vormen moeten zeker niet te lang duren, andere misschien eerder geaccepteerd. Aan eenzaamheid hangt geen druk. Je hoeft je niet tot vlinder te ontwikkelen wanneer je jezelf vindt in een eenzame cocon: het gevoel kan en mág gewoon heel kloten zijn en het enkel doorstaan is daarmee al voldoende. Het proces dat zich in jouw cocon afspeelt kent geen verwachtingen. De hoop op eruit komen met een omarming van eenzaamheid als onderdeel van het leven, is wat jou van rups tot vlinder maakt.

Ik, Tesse Reversma, heb als stagiaire bij Vitamine Z onderzoek gedaan naar eenzaamheid bij studenten. Ik heb een poging gedaan mijn persoonlijke ervaringen te verbinden aan poëzie, beeld en geluid. Met deze nieuwsbrief hoop ik een inkijkje te geven in wat eenzaamheid kan betekenen. Eenzaamheid is er, het is alomtegenwoordig en toch wordt er weinig over gesproken. Herken je eenzaamheid bij een ander, maak een plaatsje voor diegene vrij. Vind elkaar in de ruimte die je voor een ander maakt.